Shloka 28

प्रवृत्तवाक्‌ चित्रकथ ऊहवान्‌ प्रतिभानवान्‌ | आशु ग्रन्थस्य वक्ता च यः स पण्डित उच्यते,जिसकी वाणी कहीं रुकती नहीं, जो विचित्र ढंगसे बातचीत करता है, तर्कमें निपुण और प्रतिभाशाली है तथा जो ग्रन्थके तात्पर्यको शीघ्र बता सकता है, वह पण्डित कहलाता है

pravṛttavāk citrakatha ūhavān pratibhānavān | āśu granthasya vaktā ca yaḥ sa paṇḍita ucyate ||

Видура определяет признаки истинно учёного: того, чья речь течёт без запинки; кто умеет беседовать разнообразно и к месту приводить примеры; кто искусен в рассуждении и наделён быстрым умом; и кто способен тотчас изложить замысленный смысл текста — такого человека называют паṇḍита.

प्रवृत्तवाक्one whose speech is flowing/uninterrupted
प्रवृत्तवाक्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त-वाक्
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रकथःone who speaks in a varied/curious manner
चित्रकथः:
Karta
TypeAdjective
Rootचित्र-कथ
FormMasculine, Nominative, Singular
ऊहवान्skilled in reasoning/inference
ऊहवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootऊहवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिभानवान्possessed of talent/ready wit
प्रतिभानवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिभानवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
ग्रन्थस्यof the treatise/text
ग्रन्थस्य:
TypeNoun
Rootग्रन्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
वक्ताspeaker/expounder
वक्ता:
Karta
TypeNoun
Rootवक्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पण्डितःa learned person/scholar
पण्डितः:
Karta
TypeNoun
Rootपण्डित
FormMasculine, Nominative, Singular
उच्यतेis called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, Third, Singular

विदुर उवाच

V
Vidura

Educational Q&A

Learning is measured not merely by memorized knowledge but by communicative clarity and intellectual discernment: fluent expression, engaging discourse, sound reasoning, quick insight, and the ability to state a text’s intended meaning.

In Vidura’s counsel (Vidura-nīti) within the Udyoga Parva, he is characterizing the qualities of a true paṇḍita as part of broader ethical instruction offered to guide conduct and judgment during a tense political crisis.