Shloka 32
अध्याय २९ — वासुदेव–संजय संवादः
Karma, Varṇa-Dharma, and the Ethics of Governance
अगाधबुद्धि दूरदर्शी विदुरजी हमलोगोंके प्रेमी, गुर, पालक, पिता-माता और सुहूृद् हैं, वे ही हमारे मन्त्री भी हैं। संजय! तुम मेरी ओरसे उनकी भी कुशल पूछना ।। वृद्धाः स्त्रियो याश्व गुणोपपन्ना ज्ञायन्ते न: संजय मातरस्ता: । ताभि: सर्वाभि: सहिताभि: समेत्य स्त्रीभिवृद्धाभिरभिवादं वदेथा:,संजय! राजघरानेमें जो सदगुणवती वृद्धा स्त्रियाँ हैं, वे सब हमारी माताएँ लगती हैं। उन सब वृद्धा स्त्रियोंसे एक साथ मिलकर तुम उनसे हमारा प्रणाम निवेदन करना
yudhiṣṭhira uvāca |
agādhābuddhi dūradarśī vidurajī asmākaṁ premī guruḥ pālakaḥ pitā-mātā ca suhṛt ca; sa eva asmākaṁ mantrī api | sañjaya! tvaṁ mama orase tasya api kuśalaṁ pṛccha ||
vṛddhāḥ striyo yāś ca guṇopapannā jñāyante naḥ sañjaya mātaraḥ tāḥ | tābhiḥ sarvābhiḥ sahitābhiḥ sametya strībhiḥ vṛddhābhiḥ abhivādaṁ vadethāḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Видура — с умом бездонным и дальновидным суждением — наш доброжелатель, наш учитель, наш защитник, как отец и как мать, и наш верный друг; более того, он и наш министр. Санджая, передай ему мой привет и осведомись о его благополучии от моего имени. А почтенные женщины царского дома, наделённые добродетелью,— Санджая, мы почитаем их как матерей. Посети их всех вместе и, среди этих venerable старших дам, воздай им наши почтительные поклоны.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes dharmic conduct through gratitude and reverence: honoring wise counselors like Vidura as parental protectors, and treating virtuous elder women as mothers—expressing humility, respect, and social responsibility even amid political tension.
Yudhiṣṭhira instructs Sañjaya, who is acting as a messenger, to convey his respectful inquiries and greetings—first to Vidura, the trusted advisor, and then to the venerable women of the royal household—affirming bonds of care and propriety during the Udyoga Parva’s diplomatic exchanges.