Shloka 10
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा- नतन्द्रितश्रन्द्रमा श्चा भ्युपैति । अतन्द्रितो दहते जातवेदा: समिध्यमान: कर्म कुर्वन् प्रजाभ्य:,चन्द्रमा भी आलस्य त्यागकर (कर्मके द्वारा ही) मास, पक्ष तथा नक्षत्रोंका योग प्राप्त करते हैं; इसी प्रकार जातवेदा (अग्निदेव) भी आलस्यरहित होकर प्रजाके लिये कर्म करते हुए ही प्रज्वलित होकर दाह-क्रिया सम्पन्न करते हैं
māsārdhamāsān atha nakṣatrayogān atandritaś candramā cābhyupaiti | atandrito dahate jātavedāḥ samidhyamānaḥ karma kurvan prajābhyaḥ ||
Ваю-дева сказал: «Не предаваясь лености, Луна достигает соединений, что отмечают месяцы, полумесяцы и пути созвездий. Так же и Джатаведас (Огонь), свободный от праздности, разгорается, когда его разжигают, и, совершая назначенное ему дело ради существ, исполняет действие сожжения. Так и космический порядок поддерживается неустанным исполнением долга».
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the world’s order is sustained by tireless performance of one’s appointed function: just as the Moon keeps its regular course and Fire burns when kindled, so should a person—especially one responsible for others—abandon laziness and do their duty for the welfare of beings.
Vāyu-deva is instructing through natural exemplars. He points to the Moon’s steady movement and Agni’s active burning as models of ‘atandritā’ (unwearied diligence), reinforcing a moral argument that rightful action and responsibility must be carried out without sloth.