Shloka 13
कथं हि नीचा इव दौष्कुलेया निर्धर्मार्थ कर्म कुर्युश्न पार्था: । सोऊहं प्रसाद्य प्रणतो वासुदेवं पज्चालानामधिपं चैव वृद्धम्,भला! दुन्तीके पुत्र नीच कुलमें उत्पन्न हुए दूसरे अधम मनुष्योंके समान ऐसा (निन्दित) कर्म कैसे कर सकते हैं? जिससे न तो धर्मकी सिद्धि होनेवाली है और न अर्थकी ही। यहाँ भगवान् श्रीकृष्ण हैं तथा वृद्ध पांचालराज ट्रपद भी उपस्थित हैं। मैं इन सबको प्रणाम करके प्रसन्न करना चाहता हूँ, हाथ जोड़कर आपलोगोंकी शरणमें आया हूँ। आप स्वयं विचार करें कि कुरु तथा सूंजय-वंशका कल्याण कैसे हो? मुझे विश्वास है कि भगवान् श्रीकृष्ण अथवा अर्जुन इस प्रकार प्रार्थनापूर्वक कही हुई मेरी किसी भी बातको ठुकरा नहीं सकते
sañjaya uvāca |
kathaṁ hi nīcā iva dauṣkuleyā nirdharmārtha karma kuryuś ca pārthāḥ |
so ’haṁ prasādya praṇato vāsudevaṁ pāñcālānām adhipaṁ caiva vṛddham ||
Санджая сказал: «Как могли бы сыновья Притхи совершить такое—подобно низким людям неблагородного происхождения,—деяние, что не приносит ни дхармы, ни истинной выгоды? Здесь стоит Бхагаван Васудева (Кришна), и здесь же — престарелый владыка Панчалов. Я склонился в почтении, желая снискать их благоволение; со сложенными ладонями я прибегаю к вам. Рассудите сами, как обеспечить благо Куру; ибо я уверен: ни Шри Кришна, ни Арджуна не отвергнут ни одной моей просьбы, сказанной в таком духе мольбы и примирения.»
संजय उवाच
Educational Q&A
Actions that do not lead to dharma (righteous order) or artha (legitimate welfare) are condemned as ‘low’ regardless of power or lineage; the verse frames ethical restraint and conciliatory speech—seeking the goodwill of respected elders and Kṛṣṇa—as the proper means to avert ruin.
In the tense pre-war diplomacy of the Udyoga Parva, Sañjaya speaks in a pleading, conciliatory tone, invoking the presence and moral authority of Kṛṣṇa and the aged Pāñcāla king (Drupada) to argue that the Pāṇḍavas would not commit a disgraceful, fruitless act, and to urge a course that secures the welfare of the Kuru line.