Shloka 42
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
यक्षोंने कहा--राजन्! राजा ट्रुपदके यहाँ एक शिखण्डिनी नामकी कन्या उत्पन्न हुई है। उसीको किसी विशेष कारणवश इन्होंने अपना पुरुषत्व दे दिया है और उसका स्त्रीत्व स्वयं ग्रहण कर लिया है। तबसे वे स्त्रीरूप होकर घरमें ही रहते हैं। स्त्रीरूपमें होनेके कारण ही वे लज्जावश आपके पास नहीं आ रहे हैं ।। एतस्मात् कारणाद् राजन् स्थूणो न त्वाद्य सर्पति । श्रुत्वा कुरु यथान्यायं विमानमिह तिष्ठताम्
yakṣā ūcuḥ—rājan! rājā drupadasya iha śikhaṇḍinī nāma kanyā utpannā asti. tām eva kasyacid viśeṣa-kāraṇāt etaiḥ svaṁ puruṣatvaṁ dattam, strītvaṁ ca svayam gṛhītam. tataḥ sa strī-rūpā bhūtvā gṛhe eva tiṣṭhati. strī-rūpatvāt eva lajjayā tava samīpaṁ na āgacchati. etasmāt kāraṇāt rājan sthūṇo na tv adya sarpati. śrutvā kuru yathā-nyāyaṁ, vimānam iha tiṣṭhatām.
Якши сказали: «О царь! В доме царя Друпады родилась дочь по имени Шикхандини. По особой причине этот Стхуна отдал ей свою мужскую природу и принял на себя её женскую. С тех пор он живёт в доме в женском облике. Именно потому, что ныне он в женском облике, он не является к тебе из стыда. По этой причине, о царь, Стхуна сегодня не приближается к тебе. Выслушав это, реши по справедливости; пусть небесная колесница останется здесь.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames a sensitive personal transformation within the ethical demand of yathā-nyāya—acting according to justice and propriety. It highlights how rulers must judge fairly even when social shame and unusual circumstances prevent direct testimony, and how personal choices carry consequences that must be handled with dharmic discernment rather than impulse.
Bhīṣma reports the Yakṣas’ explanation to the king: Drupada’s child Śikhaṇḍinī received male potency from Sthūṇa, who took on female form in exchange. Because Sthūṇa is now ashamed to appear publicly, he does not come that day; the king is urged to decide the matter justly while the vimāna remains there.