Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Bhīṣma’s Retrospective of the Jāmadagnya Rāma Encounter

Divyāstra-Pratiyuddha and Twilight Cessation

दीप्तायां दिशि गोमायुर्दारुणं मुहुरुन्नदत्‌ । अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्भशनि:स्वना:,दिशाओंमें दाह-सा होने लगा, गीदड़ बार-बार भयंकर बोली बोलने लगा, दुन्दुभियाँ बिना बजाये ही जोर-जोरसे बजने लगीं

dīptāyāṃ diśi gomāyur dāruṇaṃ muhur unnadata | anāhatā dundubhayo vinedur bhaśaniḥ-svanāḥ ||

Бхишма сказал: «В одном направлении небо казалось пылающим, словно в огне. Снова и снова шакал издавал страшный вой, а боевые барабаны, хотя их не касалась ни одна рука, гремели громко, подобно удару грома.»

दीप्तायाम्in the blazing (direction)
दीप्तायाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदीप्त (√दीप्)
FormFeminine, Locative, Singular
दिशिin (a) direction/quarter
दिशि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Locative, Singular
गोमायुःa jackal
गोमायुः:
Karta
TypeNoun
Rootगोमायु
FormMasculine, Nominative, Singular
दारुणम्terrible (sound/cry)
दारुणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदारुण
FormNeuter, Accusative, Singular
मुहुःagain and again
मुहुः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
उन्नदत्roared/howled
उन्नदत्:
TypeVerb
Rootउन्नद् (उद्+√नद्)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
अनाहताःunstruck, not beaten
अनाहताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनाहत (अन्+आहत, √हन्)
FormFeminine, Nominative, Plural
दुन्दुभयःkettledrums
दुन्दुभयः:
Karta
TypeNoun
Rootदुन्दुभि
FormFeminine, Nominative, Plural
विनेदुःresounded
विनेदुः:
TypeVerb
Rootवि-नद् (वि+√नद्)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
भशनिःस्वनाःhaving thunder-like sound
भशनिःस्वनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभशनिःस्वन
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
G
gomāyu (jackal)
D
dundubhi (war-drums)
D
diś (direction/quarter)

Educational Q&A

When dharma is disturbed and a great conflict is about to unfold, nature itself is portrayed as reflecting that imbalance through ominous signs; the passage warns that adharma brings collective suffering and unavoidable consequences.

Bhīṣma reports inauspicious portents—an eerie blaze in a direction, repeated jackal howls, and drums sounding without being struck—foreshadowing the imminent calamity of the Kurukṣetra war.