Shloka 4

तात! कुन्तीका आनन्द बढ़ानेवाले स्वयं पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर एक श्रेष्ठ रथी (महारथी) हैं। वे समरभूमिमें अग्निके समान सब ओर विचरेंगे, इसमें संशय नहीं है ।। भीमसेनस्तु राजेन्द्र रथोडष्टगुणसम्मित: । न तस्यास्ति समो युद्धे गदया सायकैरपि

tāta! kuntīkā ānanda-baḍhānevale svayaṃ pāṇḍuputra rājā yudhiṣṭhira eka śreṣṭha-rathī (mahārathī) haiṃ. ve samarabhūmi meṃ agni ke samāna saba ora vicareṅge, ismeṃ saṃśaya nahīṃ hai. bhīmasenas tu rājendra ratho ’ṣṭaguṇa-sammitaḥ | na tasyāsti samo yuddhe gadayā sāyakair api ||

Бхишма сказал: «Дитя моё, Юдхиштхира — сын Панду, царь, умножающий радость Кунти, — сам по себе превосходный колесничий, истинный махаратха. На поле брани он будет носиться во все стороны, подобно огню; в этом нет сомнения. А Бхимасена, о лучший из царей, — колесничий, наделённый восьмикратной мощью; в войне ему нет равного — ни с булавой, ни даже со стрелами».

भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजेन्द्रO king (best of kings)
राजेन्द्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
रथःchariot-warrior (rathi)
रथः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
उष्टगुणसम्मितःmeasured by eight qualities; eightfold-qualified
उष्टगुणसम्मितः:
Karta
TypeAdjective
Rootउष्टगुणसम्मित
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अस्तिthere is/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
समःequal (one)
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
गदयाwith a mace
गदया:
Karana
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Instrumental, Singular
सायकैःwith arrows
सायकैः:
Karana
TypeNoun
Rootसायक
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuntī
P
Pāṇḍu
B
Bhīmasena (Bhīma)
A
agni (fire)
G
gadā (mace)
S
sāyaka (arrows)

Educational Q&A

Bhīṣma underscores the rightful martial capacity of the Pāṇḍavas: Yudhiṣṭhira is not merely a moral king but also a competent mahāratha, and Bhīma’s unmatched power—especially with the mace—signals that dharma in a kṣatriya context includes the ability to protect and prevail when war becomes unavoidable.

In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Bhīṣma is describing and assessing the fighting strength of the Pāṇḍavas. He highlights Yudhiṣṭhira’s battlefield presence and Bhīma’s extraordinary prowess, emphasizing that their side possesses formidable warriors.