Shloka 6
भीष्मस्य सेनापत्यप्रतिज्ञा तथा रथसंख्यावर्णनम् | Bhishma Accepts Command and Enumerates Kaurava Strength
Devanagari script
यस्त्वं वृद्ध सर्वराज्ञां हितबुद्धि जितेन्द्रियम् । मरणाय महाप्रज्ञं दीक्षयित्वा विकत्थसे,“जो समस्त राजाओंमें वृद्ध, सबके प्रति हितबुद्धि रखनेवाले, जितेन्द्रिय तथा महाज्ञानी हैं, उन्हीं पितामहको तू मरणके लिये रणकी दीक्षा दिलाकर अपनी बहादुरीकी बातें करता है
Translation
Санджая сказал: А ты, заставив Питамаху Бхишму — старейшего среди всех царей, благожелательного ко всем, обуздавшего чувства и исполненного великой мудрости — принять обет выйти на поле брани навстречу смерти, ещё и хвастаешься своей храбростью.
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृद्धO elder / O aged one
वृद्ध:
TypeNoun (vocative used as address)
Rootवृद्ध
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वराज्ञाम्of all kings
सर्वराज्ञाम्:
TypeNoun
Rootसर्वराजन्
FormMasculine, Genitive, Plural
हितबुद्धिम्having benevolent intent / well-disposed
हितबुद्धिम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहितबुद्धि
FormMasculine, Accusative, Singular
जितेन्द्रियम्self-controlled (having conquered the senses)
जितेन्द्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
FormMasculine, Accusative, Singular
मरणायfor death
मरणाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootमरण
FormNeuter, Dative, Singular
महाप्रज्ञम्very wise / great in understanding
महाप्रज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाप्रज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
दीक्षयित्वाhaving initiated / having consecrated (for battle)
दीक्षयित्वा:
TypeVerb
Rootदीक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)
विकत्थसेyou boast
विकत्थसे:
TypeVerb
Rootवि+कथ्
FormPresent, Second, Singular, Atmanepada
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes