Shloka 15
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
नगराणीव गुप्तानि दुराधर्षाणि शत्रुभि: । आसन् रथसहस््राणि हेममालीनि सर्वश:,प्रत्येक रथके दो-दो घोड़ोंपर एक-एक रक्षक नियुक्त था, एक-एक रथके लिये दो चक्ररक्षक नियत किये गये थे। वे दोनों ही रथियोंमें श्रेष्ठ थे तथा रथी भी अश्वसंचालनकी कलामें निपुण थे। सब ओर सुवर्णमालाओंसे अलंकृत हजारों रथ शोभा पाते थे। शत्रुओंके लिये उनका भेदन करना अत्यन्त कठिन था। वे सब-के-सब नगरोंकी भाँति सुरक्षित थे
Vaiśampāyana uvāca |
nagarāṇīva guptāni durādharṣāṇi śatrubhiḥ |
āsan rathasahasrāṇi hemamālīni sarvaśaḥ ||
Вайшампаяна сказал: «Повсюду стояли тысячи колесниц, украшенных золотыми гирляндами, — охраняемые, как укреплённые города, и почти неприступные для врага. Их расстановка и охрана делали их столь же надёжными, как поселения: это был стройный, хорошо защищённый боевой порядок, а не простое великолепие напоказ».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined preparedness: strength is not only in wealth and splendor (gold-adorned chariots) but in protection, order, and strategic defense—making a force ‘unassailable’ through organization.
Vaiśampāyana describes a vast array of chariots, richly decorated yet tightly guarded, emphasizing that the army’s chariot divisions were arranged and defended so well that enemies would find them difficult to penetrate.