Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Udyoga-parva Adhyāya 130: Kuntī’s Instruction on Rājadharma and Daṇḍanīti

मरुतश्न सहेन्द्रेण विश्वेदवास्तथैव च । बभूवुश्चैव यक्षाश्न॒ गन्धर्वोरगराक्षसा:,समस्त लोकपाल उनकी भुजाओंमें स्थित थे। मुखसे अग्निकी लपटें निकलने लगीं। आदित्य, साध्य, वसु, दोनों अश्विनीकुमार, इन्द्रसहित मरुद्गण, विश्वेदेव, यक्ष, गन्धर्व, नाग और राक्षस भी उनके विभिन्न अंगोंमें प्रकट हो गये

marutaś ca sahendreṇa viśvedevās tathaiva ca | babhūvuś caiva yakṣāś ca gandharvoragarākṣasāḥ ||

Вайшампаяна сказал: вместе с Индрой там явились Маруты, и так же — Вишведевы. Якши, гандхарвы, наги (змеиные существа) и ракшасы также проявились в его различных членах. Отрывок изображает космическое богоявление: силы, что управляют мирами и населяют их, показаны пребывающими в едином всепоглощающем облике, подчёркивая, что земная власть и война стоят под высшим, всеобъемлющим порядком.

मरुतःthe Maruts
मरुतः:
Karta
TypeNoun
Rootमरुत्
FormMasculine, Nominative, Plural
सहेन्द्रेणtogether with Indra
सहेन्द्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootसह-इन्द्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
विश्वेदेवाःthe All-gods (Viśvedevas)
विश्वेदेवाः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वदेव
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
बभूवुःbecame; were
बभूवुः:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed; also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
यक्षाःyakṣas
यक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Nominative, Plural
गन्धर्वाःgandharvas
गन्धर्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्धर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
उरगाःserpents (nāgas)
उरगाः:
Karta
TypeNoun
Rootउरग
FormMasculine, Nominative, Plural
राक्षसाःrākṣasas
राक्षसाः:
Karta
TypeNoun
Rootराक्षस
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
I
Indra
M
Maruts
V
Viśvedevas
Y
Yakṣas
G
Gandharvas
N
Nāgas (Uragas)
R
Rākṣasas

Educational Q&A

The verse emphasizes that diverse divine and semi-divine powers—often seen as separate—are encompassed within a single supreme manifestation. Ethically, it suggests that human plans, rivalries, and even war preparations in the Udyoga context are subordinate to a larger dharmic-cosmic order.

A wondrous, overwhelming form is being described in which many classes of beings (Maruts with Indra, Viśvedevas, Yakṣas, Gandharvas, Nāgas, and Rākṣasas) appear as present within the figure’s limbs—signaling a revelation of vast, world-containing power.