Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्

Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly

“तथा तुम्हें पास बिठाकर रत्न एवं ओषधियोंसे युक्त लाल हथेलीवाले हाथसे तुम्हारी पीठको धीरे-धीरे सहलायें ।।

vaiśampāyana uvāca | śālaskandho mahābāhus tvāṃ svajano vṛkodaraḥ | sāmnābhivadatāṃ cāpi śāntaye bharatarṣabha ||

Вайшампаяна сказал: «Так, усадив тебя рядом, пусть он ладонью, красной и наделённой драгоценностями и целебными травами, медленно и мягко погладит тебе спину. И Бхимасена — плечистый, как ствол дерева шала, могучерукий, твой родич, прозванный Врикодарой, — тоже ради мира прижмёт тебя к сердцу и заговорит с тобой сладкими, примиряющими словами, о бык среди Бхарат.»

शालस्कन्धःhaving shoulders like a śāla-tree trunk
शालस्कन्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootशाल-स्कन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबाहुःmighty-armed
महाबाहुः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Accusative, Singular
स्वजनःone’s own kinsman
स्वजनः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वजन
FormMasculine, Nominative, Singular
वृकोदरःVṛkodara (Bhīma)
वृकोदरः:
Karta
TypeNoun
Rootवृकोदर
FormMasculine, Nominative, Singular
साम्नाwith conciliatory words / with a sāman (soothing speech)
साम्ना:
Karana
TypeNoun
Rootसामन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अभिवदताम्let them address / speak to (you)
अभिवदताम्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√वद्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada, Imperative
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso / even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
शान्तयेfor peace / for pacification
शान्तये:
Sampradana
TypeNoun
Rootशान्ति
FormFeminine, Dative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīmasena (Vṛkodara)
Ś
Śāla tree (as simile)
B
Bharata lineage (Bharatarṣabha as address)

Educational Q&A

Even the strongest warrior is urged to adopt gentleness and conciliatory speech when the goal is śānti (peace). Strength is framed as serving dharma through restraint and reconciliation, not merely through force.

Vaiśampāyana describes how Bhīma—despite his formidable build and reputation—will speak soothingly to the addressed person as part of efforts to secure peace and avert escalation toward war.