Shloka 33
राजधर्मः—प्रमादवर्जनं, दण्डनीतिः, दुर्बलरक्षणम्
Royal Dharma: Vigilance, Just Punishment, Protection of the Vulnerable
Devanagari script
संविभज्य यदा भुड्क्ते नृपतिर्दुर्बलान् नरान् । तदा भवन्ति बलिन: स राज्ञो धर्म उच्यते,जब राजा दुर्बल मनुष्योंको यथावश्यक वस्तुएँ देकर पीछे स्वयं भोजन करता है, तब वे दुर्बल मनुष्य बलवान हो जाते हैं। वह त्याग राजाका धर्म कहा गया है
Transliteration
saṁvibhajya yadā bhuṅkte nṛpatir durbalān narān | tadā bhavanti balinaḥ sa rājño dharma ucyate ||
Translation
Утаттхья сказал: Когда царь сперва раздаёт припасы слабым и лишь затем вкушает свою пищу, те, кто был бессилен, становятся сильными. Такое самообуздание и дарение провозглашаются царской дхармой.
Word by Word
संविभज्यhaving distributed/apportioned
संविभज्य:
TypeVerb
Rootसम् + वि + √भज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
भुङ्क्तेeats/partakes
भुङ्क्ते:
TypeVerb
Root√भुज्
Formलट्, आत्मनेपद, 3, singular
नृपतिःthe king
नृपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootनृपति
Formmasculine, nominative, singular
दुर्बलान्weak
दुर्बलान्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुर्बल
Formmasculine, accusative, plural
नरान्men/people
नरान्:
Karma
TypeNoun
Rootनर
Formmasculine, accusative, plural
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
भवन्तिbecome
भवन्ति:
TypeVerb
Root√भू
Formलट्, परस्मैपद, 3, plural
बलिनःstrong
बलिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
Formmasculine, nominative, plural
सःthat/this (he/it)
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, genitive, singular
धर्मःduty/righteous conduct
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
Formmasculine, nominative, singular
उच्यतेis said/called
उच्यते:
TypeVerb
Root√वच्
Formलट्, आत्मनेपद, कर्मणि (passive), 3, singular
Speaker
उतथ्य उवाच
Characters & Entities
U
UtatthyaN
nṛpati (king)D
durbalāḥ narāḥ (weak people)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes