Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)

जो सब प्राणियोंपर दया करते और प्रजाकी उन्नतिमें योग देते हैं, वे तुम्हारे राष्ट्रमें निवास करें। जो लोग प्राणियोंका विनाश करनेवाले हैं, वे न रहें ।। दण्ड्यास्ते च महाराज धनादानप्रयोजका: । प्रयोगं कारयेयुस्तानू यथाबलिकरांस्तथा,महाराज! जो राजकर्मचारी उचितसे अधिक कर वसूल करते या कराते हों, वे तुम्हारे हाथसे दण्ड पानेके योग्य हैं। दूसरे अधिकारी आकर उन्हें ठीक-ठीक भेंट या कर लेनेका अभ्यास करावें

bhīṣma uvāca | ye sarva-prāṇiṣu dayāṃ kurvanti prajāyāś ca unnatau yogaṃ dadati, te tava rāṣṭre nivasantu | ye tu prāṇi-vināśa-kārāḥ, te na nivasantu || daṇḍyās te ca mahārāja dhanādāna-prayojakāḥ | prayogaṃ kārayeyus tān yathā-bali-karāṃs tathā ||

Бхишма сказал: «Пусть в твоём царстве живут те, кто сострадает всем живым существам и содействует благу и возвышению народа. А тех, кто ведёт к гибели тварей, не следует оставлять. И, о великий царь, те чиновники, что подстрекают к взиманию денег,—кто берёт или велит брать больше должного,—достойны наказания твоей рукой. Назначь иных должностных лиц, чтобы они обучили и утвердили правильный порядок: взимать лишь то, что причитается, согласно установленной подати.»

दण्ड्याःpunishable
दण्ड्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootदण्ड्य
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
धनwealth/money
धन:
TypeNoun
Rootधन
FormNeuter, Stem (compound member), Singular
दानgiving, payment
दान:
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Stem (compound member), Singular
प्रयोजकाःinstigators/agents (who cause)
प्रयोजकाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रयोजक
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रयोगम्application, practice, enforcement
प्रयोगम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रयोग
FormMasculine, Accusative, Singular
कारयेयुःshould cause (to be done), should make (them) do
कारयेयुः:
TypeVerb
Rootकृ (कारयति)
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Plural, Parasmaipada, Yes
तान्those (persons)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
बलिtribute, tax
बलि:
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Stem (compound member), Singular
करान्taxes
करान्:
Karma
TypeNoun
Rootकर
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाso, thus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

भीष्य उवाच

B
Bhishma (Bhīṣma)
M
Mahārāja (the king, addressed—contextually Yudhiṣṭhira)
R
Rāṣṭra (the kingdom/realm)
P
Prajā (subjects/people)
R
Royal officials/tax collectors (implied)