Shloka 23
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
Devanagari script
यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यं चाप्पपीडया । प्रजानां रक्षणं कार्य न कार्य धर्मबाधकम्,उसे प्रतिदिन नाना प्रकारके यज्ञ करना तथा दूसरोंको कष्ट न पहुँचाते हुए दान देना चाहिये। वह प्रजाजनोंकी रक्षा करे और कोई भी कार्य ऐसा न करे जिससे धर्ममें बाधा आती हो
Transliteration
yaṣṭavyaṃ kratubhir nityaṃ dātavyaṃ cāppīḍayā | prajānāṃ rakṣaṇaṃ kāryaṃ na kāryaṃ dharmabādhakam ||
Translation
Бхишма сказал: «Следует постоянно совершать жертвоприношения и раздавать дары, но не причиняя другим страдания. Надлежит охранять народ и не совершать ничего, что препятствует или подрывает дхарму».
Word by Word
यष्टव्यम्should be sacrificed / one should perform sacrifice
यष्टव्यम्:
Karma
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Formतव्यत्, Neuter, Nominative, Singular, Obligative/necessity (कर्तव्यता)
क्रतुभिःby sacrifices/rites
क्रतुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
नित्यम्always, regularly
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
दातव्यम्should be given (as charity)
दातव्यम्:
Karma
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formतव्यत्, Neuter, Nominative, Singular, Obligative/necessity (कर्तव्यता)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अप्पपीडयाwithout affliction; without causing pain (lit. by non-harming)
अप्पपीडया:
Karana
TypeNoun
Rootअ-पीडा (प्रातिपदिक) / पीड् (धातु) से भाव
FormFeminine, Instrumental, Singular
प्रजानाम्of the subjects/people
प्रजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Plural
रक्षणम्protection
रक्षणम्:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक; √रक्ष् से भाव)
FormNeuter, Nominative, Singular
कार्यम्is to be done; should be done
कार्यम्:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formयत् (कार्य), Neuter, Nominative, Singular, to be done / ought to be done
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
कार्यम्should be done
कार्यम्:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formयत् (कार्य), Neuter, Nominative, Singular, to be done / ought to be done
धर्मबाधकम्that which obstructs dharma
धर्मबाधकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्म-बाधक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaP
prajā (the subjects/people)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes