Shloka 20
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
अपराधानुरूपं च दण्डं पापेषु धारयेत् । वियोजयेद् धनैर््रद्धानधनानथ बन्धनै:,तत्पश्चात् अपराधियोंको अपराधके अनुरूप दण्ड देना चाहिये। अपराधी धनी हो तो उसको उसकी सम्पत्तिसे वज्चित कर दे और निर्धन हो तो उसे बन्दी बनाकर कारागारमें डाल दे
aparādhānurūpaṃ ca daṇḍaṃ pāpeṣu dhārayet | viyojayet dhanair āḍhyān adhanān atha bandhanaiḥ ||
Бхишма сказал: Наказание следует налагать соразмерно проступку, особенно в случаях злодеяния. Если виновный богат, его надлежит отделить от богатства (штрафом или конфискацией); если беден — связать и удерживать, то есть взять под стражу или заключить в темницу. Так правосудие должно быть исправляющим и соразмерным, а не произвольным.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Punishment (daṇḍa) must be proportionate to the offence (aparādha-anurūpa). The ruler should apply suitable penalties: financial deprivation for the wealthy and custodial restraint for the poor, aiming at fair and effective justice.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should administer justice, specifying practical modes of punishment depending on the offender’s means.