Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)

मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्‍्त्या सर्वात्मना55गत: । “आप मेरे मित्र हैं। मैं आपके ही हितके लिये आपके प्रति सम्पूर्ण हृदयसे भक्तिभाव रखकर यहाँ आया हूँ। आपकी जो हानि हो रही है, उसे देखकर मैं बहुत संतप्त हूँ ।।

mitrārtham abhisantapto bhaktyā sarvātmanā gataḥ | ayaṁ tavārtho hriyate yo brūyād akṣamānvitaḥ ||

Бхишма сказал: «Я пришёл сюда, всецело преданный, всем своим существом, ради дружбы, глубоко скорбя о тебе. Если друг, не в силах вынести вред, причиняемый его товарищу, приходит с настойчивой поспешностью ради его блага и говорит: “О царь, твоё богатство уносят”, то мудрый и благожелательный правитель, всегда стремящийся к прочному благополучию и возвышению, должен выслушать такого друга-благодетеля и простить ему резкость в манере.»

मित्रार्थम्for (your) friend's benefit / for friendship's sake
मित्रार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootमित्रार्थ (मित्र + अर्थ)
FormNeuter, Accusative, Singular
अभिसंतप्तःdeeply distressed / greatly afflicted
अभिसंतप्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभि-सम्-तप् (धातु: तप्) / संतप्त (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootभक्ति
FormFeminine, Instrumental, Singular
सर्वात्मनाwith the whole self / wholeheartedly
सर्वात्मना:
Karana
TypeNoun
Rootसर्वात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
आगतःhas come / came
आगतः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु: गम्) / आगत (कृदन्त)
FormPast (perfective participle), Singular, Masculine, Nominative

भीष्म उवाच

B
Bhishma
A
a friend (mitra)
A
a king (rājan)
W
wealth/property (artha)

Educational Q&A

A ruler should value frank counsel from a genuine well-wisher: when a friend speaks urgently or even harshly out of pain at the king’s loss, the king should hear the warning, accept the benefit, and forgive the manner of speech.

In Bhishma’s instruction on righteous conduct and governance, he illustrates how a loyal friend approaches a king whose interests are being harmed, warning him that his wealth is being taken; the point is to show how the king ought to respond—by listening and pardoning the friend’s forceful words.