Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः

Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation

तस्माद्‌ ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर । समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च,युधिष्ठिर! यद्यपि क्षत्रियोंके तेज और बल प्रचण्ड और अजेय होते हैं, तथापि ब्राह्मणसे टक्कर लेनेपर शान्त हो जाते हैं

tasmād brahmaṇi śāmyanti kṣatriyāṇāṃ yudhiṣṭhira | samudīrṇāny ajeyāni tejāṃsi ca balāni ca ||

Бхишма сказал: «Потому, о Юдхиштхира, пылающие энергии и могучие силы кшатриев — хотя они подняты до предела и кажутся непобедимыми — смиряются, когда сталкиваются с брахманом, то есть с духовной властью, воплощённой в брахмане (жреце).»

तस्मात्therefore; from that (cause)
तस्मात्:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootतद्
Formablative singular (used adverbially)
ब्रह्मणिin/with regard to Brahman; in the Brahmin (power)
ब्रह्मणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
Formneuter, locative, singular
शाम्यन्तिbecome pacified; subside
शाम्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootशम्
Formpresent indicative (laṭ), 3rd, plural, parasmaipada
क्षत्रियाणाम्of the Kshatriyas
क्षत्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षत्रिय
Formmasculine, genitive, plural
युधिष्ठिरO Yudhishthira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, vocative, singular
समुदीर्णानिarisen; stirred up; intense
समुदीर्णानि:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुदीर्ण
Formneuter, nominative, plural
अजेयानिunconquerable
अजेयानि:
Karta
TypeAdjective
Rootअजेय
Formneuter, nominative, plural
तेजांसिsplendors; energies; prowess
तेजांसि:
Karta
TypeNoun
Rootतेजस्
Formneuter, nominative, plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction
बलानिstrengths; forces
बलानि:
Karta
TypeNoun
Rootबल
Formneuter, nominative, plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kṣatriyas
B
Brahman/Brāhmaṇa (spiritual authority)

Educational Q&A

Martial might (tejas and bala) is not the highest authority; it must yield to brahman—spiritual discipline, learning, and dharmic restraint—so that power is governed rather than unchecked.

In the Śānti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, explaining that even the fiercest kṣatriya power becomes subdued when it confronts the superior moral-spiritual force associated with brahman/brāhmaṇas.