Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
सो>स्माकं वैरपुरुषो दुर्मति:ः प्रग्रह॑ गत: । दुर्योधनकृते होतत् कुलं नो विनिपातितम्,हमारे प्रति शत्रुताका मूर्तिमान् स्वरूप वह दुर्बुद्धि दुर्योधन पूर्णतः बन्धनमें बँध गया। दुर्योधनके कारण ही हमारे इस कुलका पतन हो गया
so ’smākaṁ vairapuruṣo durmatiḥ pragrahaṁ gataḥ | duryodhana-kṛte hotat kulaṁ no vinipātitam ||
Юдхиштхира сказал: «Тот человек, что воплощает вражду к нам, — злонамеренный, — целиком пал под власть страсти и омрачения. Из‑за Дурьодханы наш род был доведён до гибели.»
युधिछिर उवाच
The verse highlights ethical causality: when a leader becomes enslaved to destructive impulses (the ‘grip’ of passion, hatred, delusion), the harm spreads beyond the individual to the entire family and social order. It stresses personal responsibility and the fragility of kula (lineage) when guided by adharma.
In the reflective setting of Śānti Parva, Yudhiṣṭhira laments the catastrophe that befell the Kurus. He identifies Duryodhana as the driving cause of the family’s ruin, portraying him as one who has become the very embodiment of hostility and has fallen under a binding, controlling force that leads to destruction.