Shloka 20
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
तब उन सबने मिलकर आपसमें नियम बनाया--यह बात हमारे सुननेमें आयी है। वह नियम इस प्रकार है--“हम लोगोंमेंसे जो भी निछ्लर बोलनेवाला, भयानक दण्ड देनेवाला, परस्त्रीगामी तथा पराये धनका अपहरण करनेवाला हो, ऐसे सब लोगोंको हमें समाजसे बहिष्कृत कर देना चाहिये।” सभी वर्णके लोगोंमें विश्वास उत्पन्न करनेके लिये सामान्यतः ऐसा नियम बनाकर उसका पालन करते हुए वे सब लोग सुखसे रहने लगे ।। सहितास्तास्तदा जग्मुरसुखार्ता: पितामहम् | अनीश्वरा विनश्यामो भगवन्नी श्वरं दिश
bhīṣma uvāca | tataḥ te sarve militvā parasparaṃ niyamaṃ cakruḥ—iti naḥ śrutam | sa niyamaḥ evaṃvidhaḥ—“asmākaṃ madhye yaḥ kaścid nīcabhāṣī, bhayānaka-daṇḍa-pradaḥ, parastrī-gāmī, paradhana-apahartā ca bhavet, tān sarvān asmābhiḥ samājāt bahiṣkartuṃ yuktam” iti | sarvavarṇeṣu viśvāsaṃ janayituṃ sāmānyataḥ evaṃ niyamaṃ kṛtvā, taṃ pālayantaḥ te sarve sukhenāvasan || sahitās tāstadā jagmur asukhārtāḥ pitāmaham | anīśvarā vinaśyāmo bhagavan īśvaraṃ diśa ||
Бхишма сказал: Затем все они собрались и, как мы слышали, установили между собой общее правило. Правило было таково: «Если кто-либо из нас говорит мерзко, налагает устрашающие кары, посягает на жену другого или похищает чужое богатство, — таких следует изгнать из общины». Установив и соблюдая это общее постановление, чтобы внушить доверие людям всех сословий, они стали жить в мире. Но позже, поражённые бедствием, они вместе пришли к Питамахе, Прадеду, и сказали: «Без защитника мы погибнем, о Благословенный; назначь нам правителя».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A stable society requires shared ethical norms and enforcement: those who harm others through abusive speech, cruel punishment, adultery, or theft undermine trust and should be excluded; yet even with norms, people recognize the need for legitimate rulership to prevent collapse.
People collectively create a code of conduct to secure mutual trust and peaceful living, but later, facing distress and the dangers of being without governance, they approach the Grandsire and request that a ruler be appointed for them.