दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food
घातयित्वा तमेवाजी छलेनाजिद्दायोधिनम् | उपसम्प्रष्टमहामि तमहं केन हेतुना
ghātayitvā tam evājau chalena ajiddāyodhinam | upasaṁpraṣṭum icchāmi tam ahaṁ kena hetunā |
Юдхиштхира сказал: «Я добился, чтобы его убили в битве обманом — Бхишму, непобедимого в бою. На каком основании мне теперь подойти к нему и вопрошать? После столь великого и леденящего душу разорения среди собственных родичей я чувствую себя виновным перед всеми мирами; я опустошил всю землю. Как мне вообще показаться ему на глаза?»
युधिछिर उवाच
The verse foregrounds moral accountability after violence: even a ‘just’ victory can be ethically stained when achieved through deceit, and genuine dharma requires humility, remorse, and seeking instruction from the wise—yet without self-excusing one’s wrongdoing.
After the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira is overwhelmed by grief and guilt. Remembering that Bhīṣma—an undefeated warrior—was brought down through a stratagem, he doubts his own worthiness to approach Bhīṣma and ask him questions on dharma and governance.