Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

भरतनन्दन नरेश्वर! तुमने जिसके विषयमें मुझसे पूछा था, वह श्रेष्ठ धर्म यही है। वह धीर ब्राह्मण निष्काम-भावसे धर्म और अर्थसम्बन्धी कार्यमें संलग्न रहता था ।॥। सच किल कृतनिश्चयो द्विजो भुजगपतिप्रतिदेशितात्मकृत्य: । यमनियमसहो वनान्तरं परिगणितोज्छशिलाशन: प्रविष्ट:,नागराजके उपदेशके अनुसार अपने कर्तव्यको समझकर उस ब्राह्मणने उसके पालनका दृढ़ निश्चय कर लिया और दूसरे वनमें जाकर उज्छशिलवृत्तिसे प्राप्त हुए परिमित अन्नका भोजन करता हुआ यम-नियमका पालन करने लगा

bharatanandana nareśvara! tvayā yasya viṣaye mama pṛṣṭaṃ tad eva śreṣṭho dharmaḥ. sa dhīro brāhmaṇo niṣkāma-bhāvena dharma-artha-sambandhiṣu kāryeṣu saṃlagna āsīt. satyaṃ kila kṛta-niścayo dvijo bhujaga-pati-pratideśitātma-kṛtyaḥ; yama-niyama-sahaḥ vanāntaraṃ parigaṇitocchiṣṭa-śilāśanaḥ praviṣṭaḥ.

Бхишма сказал: «О потомок Бхараты, о царь! То, о чём ты меня спрашивал, — воистину высшая дхарма. Тот стойкий брахман, без корыстного желания, неизменно был занят делами, связанными с дхармой и артхой. И вправду, твёрдо утвердившись в своём решении и уразумев свой долг по наставлению владыки змей, дважды-рождённый вошёл в иной лес. Там, питаясь мерной пищей, добытой способом пропитания occhiṣṭa-śilā, он соблюдал яму и нияму.»

सत्यम्truly
सत्यम्:
TypeIndeclinable
Rootसत्य
FormAvyaya (used as sentence-adverb)
किलindeed / it is said
किल:
TypeIndeclinable
Rootकिल
FormAvyaya (particle)
कृतनिश्चयःfirmly resolved
कृतनिश्चयः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतनिश्चय
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विजःBrahmin (twice-born)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Singular
भुजगपतिप्रतिदेशितात्मकृत्यःwhose own duty was instructed by the lord of serpents
भुजगपतिप्रतिदेशितात्मकृत्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootभुजगपति-प्रतिदेशित-आत्मकृत्य
FormMasculine, Nominative, Singular
यमनियमसहःaccompanied by (observing) yama and niyama
यमनियमसहः:
Karta
TypeAdjective
Rootयमनियमसह
FormMasculine, Nominative, Singular
वनान्तरम्another forest / forest-interior
वनान्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootवनान्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
परिगणितmeasured / limited
परिगणित:
TypeVerb
Rootपरि-गण्
FormPast passive participle (kta), used adjectivally
उच्छशिलाशनःone who eats uñchha-śilā (gleaned/grain-collected) food
उच्छशिलाशनः:
Karta
TypeNoun
Rootउच्छशिलाशन
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormPast active participle (kta), Masculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma (भीष्म)
B
Bharatanandana (address to the king, i.e., Yudhishthira)
N
Nareśvara (the king, addressed)
B
Brahmin ascetic (द्विज/ब्राह्मण)
B
Bhujagapati / Nāgarāja (lord of serpents)
F
Forest (vanāntara)