Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

अध्याय ३५१ — उञ्छवृत्ति-व्रतसिद्धेः मानुषस्य परमगतिः

Sūrya–Nāga Dialogue on the Perfected Gleaner-Ascetic

यं मानसं वै प्रवदन्ति विप्रा: पितामहस्योत्तमबुद्धियुक्तम्‌ । वसिष्ठमग्य्रं च तपोनिधानं यस्यातिसूर्य व्यतिरिच्यते भा:

Vaiśampāyana uvāca — yaṁ mānasaṁ vai pravadanti viprāḥ pitāmahasyottama-buddhi-yuktam | vasiṣṭham agryaṁ ca tapo-nidhānaṁ yasyāti-sūryaṁ vyatiricyate bhāḥ ||

Вайшампаяна сказал: «Брахманы называют его сыном, рожденным мыслью Прадеда (Брахмы), наделённым высочайшим разумом: Васиштхой — первейшим среди мудрецов, сокровищницей тапаса, чьё сияние превосходит даже солнце. В роду этого брахмариши Васиштхи явится великий и могучий провидец по имени Парашара — обильное хранилище ведического знания, лучший среди аскетов, словно само обиталище тапаса. В то время именно Парашара будет твоим отцом.»

यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
मानसम्mind-born
मानसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानस
FormMasculine, Accusative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रवदन्तिthey declare/call
प्रवदन्ति:
TypeVerb
Rootप्र + वद्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
विप्राःbrahmins
विप्राः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Plural
पितामहस्यof the Grandfather (Brahmā)
पितामहस्य:
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Genitive, Singular
उत्तमबुद्धियुक्तम्endowed with excellent intellect
उत्तमबुद्धियुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम-बुद्धि-युक्त
FormMasculine, Accusative, Singular
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
अग्र्यम्foremost
अग्र्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअग्र्य
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तपोनिधानम्treasury/store of austerity
तपोनिधानम्:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्-निधान
FormMasculine, Accusative, Singular
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अतिसूर्यम्beyond the sun / surpassing the sun
अतिसूर्यम्:
TypeAdjective
Rootअति-सूर्य
FormMasculine, Accusative, Singular
व्यतिरिच्यतेis exceeded / surpasses
व्यतिरिच्यते:
TypeVerb
Rootवि + अति + रिच्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive/Impersonal (bhāva-prayoga)
भाःsplendour, radiance
भाः:
Karta
TypeNoun
Rootभा (भास्/भास्-शब्दः) / भास्
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Viprāḥ (Brahmins)
P
Pitāmaha (Brahmā)
V
Vasiṣṭha
S
Sūrya (the Sun)
P
Parāśara

Educational Q&A

Spiritual excellence is measured by inner qualities—intellect (buddhi), austerity (tapas), and Vedic wisdom—so much so that the text describes a sage’s radiance as surpassing the sun. It also emphasizes the ethical weight of lineage: one’s origins are linked to a tradition of discipline and learning, which carries responsibilities.

Vaiśampāyana is describing the exalted status of the sage Vasiṣṭha—said to be a mind-born son of Brahmā—and then foretells that in Vasiṣṭha’s lineage will arise the powerful seer Parāśara, who will become the father of the person being addressed.