Shloka 92

धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)

Devanagari script

हनिष्ये नरकं भौम॑ मुरं पीठ च दानवम्‌ । प्राग्ज्योतिषं पुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम्‌

Transliteration

haniṣye narakaṃ bhaumaṃ muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam | prāgjyotiṣaṃ puraṃ ramyaṃ nānā-dhana-samanvitam ||

Translation

Бхишма сказал: «Я убью Нараку (сына Бхуми), а также Муру и демона Питху. Я захвачу и покорю прекрасный город Праджьотишу, изобилующий богатствами многих видов.»

Word by Word

• हनिष्ये: I shall slay
• हनिष्ये: Karta
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्), परस्मैपदम्, उत्तम, एकवचनम्, कर्तरि

• नरकम्: Naraka (the demon/king)
• नरकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• भौमम्: the son of Bhūmi (epithet of Naraka)
• भौमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• मुरम्: Mura (a demon)
• मुरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• पीठम्: Pīṭha (name of a demon/being)
• पीठम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• दानवम्: the Dānava (demon)
• दानवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• प्राग्ज्योतिषम्: Prāgjyotiṣa (name of the city/kingdom)
• प्राग्ज्योतिषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्राग्ज्योतिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• रम्यम्: beautiful, delightful
• रम्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• नाना-धन-समन्वितम्: endowed with various riches/wealth
• नाना-धन-समन्वितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त from सम्+अन्वि/अन्वि → समन्वित)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

Speaker

(भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Naraka (Bhauma)
• Bhūmi (Earth)
• Mura
• Pīṭha
• Dānava
• Prāgjyotiṣa (city)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores the dharma of rulership: when destructive forces (symbolized by demons) oppress and accumulate wealth through wrongdoing, a righteous protector is obligated to remove them and restore order, so that prosperity is aligned with justice rather than tyranny.

What is happening in the narrative?

Bhishma, speaking in the Shanti Parva’s discourse on governance and duty, cites a heroic resolve to defeat named demonic adversaries—Naraka (Bhauma), Mura, and Pīṭha—and to take the wealthy city of Prāgjyotiṣa, presenting an example of decisive action against adharma.