Previous Verse
Next Verse

Shloka 446

धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)

इच्छन्‌ मुहूर्तान्नश्येयमीशो$हं जगतो गुरु: । “मैं निर्गुण, निष्कल, द्वद्धोंसे अतीत और परिग्रहसे शून्य हूँ। तुम ऐसा न समझ लेना कि ये रूपवान्‌ हैं, इसलिये दिखायी देते हैं; क्योंकि मैं इच्छा करते ही एक ही क्षणमें अदृश्य हो सकता हूँ; क्योंकि मैं सम्पूर्ण जगत्‌का ईश्वर और गुरु हूँ

icchan muhūrtān naśyeyam īśo'haṁ jagato guruḥ |

Бхишма сказал: «Если я пожелаю, я исчезну в одно мгновение. Не думайте, будто я видим лишь потому, что имею образ. Я превыше пар противоположностей, свободен от привязанности и присвоения, не связан качествами; и я — Владыка и духовный наставник всего мира.»

इच्छन्wishing, desiring
इच्छन्:
Karta
TypeVerb
Rootइष् (इच्छ्)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुहूर्तात्from/within a moment
मुहूर्तात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमुहूर्त
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
नश्येयम्I could vanish / I might disappear
नश्येयम्:
Karta
TypeVerb
Rootनश्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, उत्तम, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formप्रथमा, एकवचन
ईशःlord
ईशः:
Karta
TypeNoun
Rootईश
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जगतःof the world
जगतः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजगत्
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
गुरुःteacher, preceptor
गुरुः:
Karta
TypeNoun
Rootगुरु
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Ī
Īśa (the Lord)
J
Jagat (the world)

Educational Q&A

The verse asserts divine sovereignty and transcendence: the supreme reality is not bound by form or visibility, can appear or disappear by mere will, and is beyond attachment and worldly acquisition—therefore one should not mistake outward form for the ultimate nature.

In Bhīṣma’s instruction during Śānti Parva, a speaker identifies the supreme principle as the Lord and universal teacher, emphasizing that its manifestation is voluntary and that its true nature transcends ordinary dualities and material grasping.