Shloka 7
पितामह! बारंबार इसी चिन्तासे मैं आज भी निरन्तर जल रहा हूँ। उन श्रीसम्पन्न राजसिंहोंसे हीन हुई इस पृथ्वीको, भाई-बन्धुओंके भयंकर वधको तथा सैकड़ों अन्य लोगोंके विनाशको एवं करोड़ों अन्य मानवोंके संहारको देखकर मैं सर्वथा संतप्त हो रहा हूँ ।। का नु तासां वरस्त्रीणामवस्थाद्य भविष्यति । विहीनानां तु तनयै: पतिभि भ्रातृभिस्तथा,जो अपने पुत्रों, पतियों तथा भाइयोंसे सदाके लिये बिछुड़ गयी हैं, उन सुन्दरी स्त्रियोंकी आज क्या दशा होगी?
pitāmaha! bāraṃbāram asyāṃ cintāyāṃ aham adyāpi nirantaraṃ jvalāmi | śrī-sampannai rāja-siṃhaiḥ hīnāṃ imāṃ pṛthivīṃ, bhrātṛ-bandhūnāṃ bhayaṅkaraṃ vadhaṃ, śataśo ’nyeṣāṃ vināśaṃ ca, koṭiśo ’nya-manuṣyāṇāṃ saṃhāraṃ ca dṛṣṭvā ahaṃ sarvathā santaptaḥ | kā nu tāsāṃ vara-strīṇām avasthā adya bhaviṣyati, vihīnānāṃ tu tanayaiḥ patibhiḥ bhrātṛbhis tathā? |
«Дед! Снова и снова одна и та же мысль жжёт меня и сегодня, без передышки. Видя эту землю, лишённую своих славных царей, львиных по мощи; видя страшную резню родичей и братьев, гибель сотен других и уничтожение бесчисленных людей, я терзаюсь до предела. Каково же будет ныне положение тех благородных женщин — навеки разлучённых с сыновьями, мужьями и братьями?»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical aftermath of war: beyond victory or political order, violence leaves enduring moral injury—especially visible in the suffering of families and the vulnerability of women deprived of protectors. Yudhiṣṭhira’s lament frames kingship and dharma as accountable to human cost, not merely to strategic success.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira speaks to Bhīṣma (lying on the bed of arrows) and confesses that he is still burning with grief. He surveys the devastation—kings slain, kinsmen destroyed—and then turns to a poignant consequence: the present condition of noble women who have lost sons, husbands, and brothers in the great war.