Shloka 17
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
प्रभो! तपस्या, गुरुकी सेवा तथा ब्रह्मचर्यका पालन--इन तीन कर्मोके साथ-साथ वेदाध्ययनका कार्य सम्पन्न करना चाहिये। हवनकर्मद्वारा देवताओंके और तर्पणद्वारा वह पितरोंके ऋणसे मुक्त होनेका यत्न करे। किसीके दोष न देखे और संयमपूर्वक रहकर वेदाध्ययन समाप्त करनेके पश्चात् गुरुको दक्षिणा दे और उनकी आज्ञा लेकर समावर्तन- संस्कारके पश्चात् घरको लौटे ।। समावृत्तश्न गार्हस्थ्ये स्वदारनिरतो वसेत् । अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निस्तथैव च,घर आनेपर विवाह करके गार्हस्थ्य धर्मका पालन करे और अपनी ही स्त्रीके प्रति अनुराग रखे। दूसरोंके दोष न देखकर सबके साथ यथोचित बर्ताव करे और अग्निकी स्थापनाके पश्चात् प्रतिदिन अग्निहोत्र करता रहे
janaka uvāca | prabho! tapasyā gurusevā tathā brahmacaryapālanam—etāni trīṇi karmāṇi sahaiva vedādhyayanakriyāṃ samāpayed iti | havanakarmaṇā devānāṃ ṛṇāt, tarpaṇena ca pitṝṇāṃ ṛṇāt pramucyeta | na kasyacid doṣān paśyet, saṃyamapūrvaṃ vedādhyayanaṃ samāpya gurave dakṣiṇāṃ dadyāt, tasya cājñāṃ gṛhītvā samāvartanasaṃskārānantarāṃ gṛhaṃ vrajet || samāvṛttaś ca gārhasthye svadāranirato vaset | anasūyur yathānyāyam āhitāgnis tathaiva ca || gṛhaṃ prāpya vivāhya gārhasthyadharmaṃ caret, svadāreṣu caiva snehavān bhavet | paradoṣadarśanaṃ parityajya sarvaiḥ saha yathocitaṃ vyavaharet | āhitāgnir bhūtvā pratidinam agnihotraṃ nirvartyeta |
Джанака сказал: «О Владыка, следует завершить изучение Вед, одновременно соблюдая три подвига: аскезу (tapas), служение учителю (guru-sevā) и хранение брахмачарьи. Обрядом огненного приношения (homa) человек стремится освободиться от долга перед богами, а возлияниями (tarpaṇa) — от долга перед предками. Не следует выискивать чужие пороки; живя в самообуздании, по окончании ведического учения надо вручить учителю должную дакшину (dakṣiṇā), испросить его дозволения и—после обряда самавартаны (samāvartana, “возвращение из ученичества”)—вернуться домой. Вернувшись, следует вступить в домохозяйскую ступень (gārhasthya), быть преданным собственной жене, обращаться со всеми по справедливости без злобы и придирок, установить священные огни и ежедневно продолжать агнихотру (agnihotra).»
जनक उवाच
Educational Q&A
Complete Vedic education with austerity, service to the teacher, and brahmacarya; repay obligations to gods and ancestors through homa and tarpaṇa; avoid fault-finding; then enter gārhasthya with fidelity, proper conduct toward all, and regular agnihotra.
King Janaka outlines the ideal transition from the student stage to the householder stage: finishing Vedic study, honoring the guru with dakṣiṇā, performing samāvartana, returning home, marrying, establishing sacred fires, and living ethically with restraint and non-malice.