Previous Verse
Next Verse

Shloka 179

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

वर्णाश्रमा: पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्विन: । नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते

varṇāśramāḥ pṛthaktvena dṛṣṭārthasyāpṛthaktvinaḥ | nānyad anyad iti jñātvā nānyad anyatra vartate ||

Бхишма сказал: «Варны и ашрамы, несомненно, описываются как различные. Но для того, кто непосредственно узрел Истину—кто пребывает в недвойственном знании—познав: “нет ничего иного, отдельного”, и ведя все дела с прозрением, что вне Атмана ничего не существует и что никакого “иного” не найти ни в каком “ином”, невозможно подлинное соединение с чем-то отличным. Потому для такого знающего не возникает обвинения в “смешении варн” (varṇa-saṅkara).»

वर्णाश्रमाःthe varnas and ashramas
वर्णाश्रमाः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ण + आश्रम
FormMasculine, Nominative, Plural
पृथक्त्वेनas separateness / by separation
पृथक्त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootपृथक्त्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
दृष्टार्थस्यof one who has realized the truth/meaning (seen the goal)
दृष्टार्थस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदृष्टार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
अपृथक्त्विनःof the non-differentiating (non-dual-knowing) one
अपृथक्त्विनः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअपृथक्त्विन्
FormMasculine, Genitive, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Rootज्ञा
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
not
:
TypeIndeclinable
Root
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अन्यत्रelsewhere / in another (place/thing)
अन्यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
वर्ततेexists / occurs / is found
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent (Lat), Atmanepada, Third, Singular

भीष्य उवाच

B
Bhīṣma

Educational Q&A

Bhīṣma distinguishes between conventional social distinctions (varṇa and āśrama) and the standpoint of realized non-dual knowledge. For the Self-realized person who sees no true ‘other,’ notions like ‘mixture’ or ‘contamination’ based on difference lose their footing, because they presuppose real separateness.

In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener that while social duties are taught in differentiated form for worldly order, the knower of Brahman transcends difference-based judgments; hence accusations such as varṇa-saṅkara do not apply to one established in non-dual realization.