Shloka 1
ब्रह्मघोष-प्रवर्तनम्, अनध्याय-नियमः, वायु-मार्ग-वर्णनम्
Restoring Vedic Recitation, the Anadhyaya Rule, and the Taxonomy of Winds
ऑपन-माजल बछ। अकाल ३१-२-दो गुणोंके मेलको द्वद्ध और तीन गुणोंके मेलको संनिपात कहते हैं। पज्चदर्शाधिकत्रिशततमोध्याय: प्रकृति-पुरुषका विवेक और उसका फल याज़्वल्क्य उवाच न शक््यो निर्गुणस्तात गुणीकर्तु विशाम्पते । गुणवांश्षाप्पगुणवान् यथातत्त्वं निबोध मे
Yājñavalkya uvāca | na śakyo nirguṇas tāta guṇīkartuṁ viśāmpate | guṇavāṁś cāpy aguṇavān yathātattvaṁ nibodha me ||
Яджнявалкья сказал: «Дитя моё — о владыка народа, — то, что без качеств (ниргуна), нельзя сделать наделённым качествами (сагуна); и то, что наделено качествами, нельзя сделать бескачественным. Выслушай от меня истину этого дела такою, какова она есть».
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an ontological distinction: the nirguṇa (beyond the guṇas of prakṛti) cannot be turned into saguṇa, nor can the saguṇa be made nirguṇa. This frames the need for viveka—discriminating puruṣa (the witness) from prakṛti (the guṇa-made field).
In Śānti Parva’s philosophical instruction, the sage Yājñavalkya addresses a ruler (“lord of the people”) and begins a teaching on the true nature of guṇas and the distinction between the unconditioned and the conditioned.