Shloka 36
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
“पहले जो मैंने इसके प्रति ममता की थी, उसके कारण मुझे भिन्न-भिन्न योनियोंमें भटकना पड़ा। यद्यपि मैं ममतारहित हूँ तो भी इस प्रकृतिजनित ममताने भिन्न-भिन्न योनियोंमें मुझे डालकर मेरी बड़ी दुर्दशा कर डाली ।। योनीषु वर्तमानेन नष्टस्संज्ञेन चेतसा । न ममात्रानया कार्यमहंकारकृतात्मया,“इसके साथ नाना प्रकारकी योनियोंमें भटकनेके कारण मेरी चेतना खो गयी थी। अब इस अहंकारमयी प्रकृतिसे मेरा कोई काम नहीं है
pūrvaṃ yā mayā ’smin prati mamatā kṛtā, tayā hetunā me nānāyoniṣu bhramaṇaṃ prāptam | yadyapy ahaṃ mamatārahitaḥ, tathāpi prakṛtijanita-mamatayā nānāyoniṣu nikṣipya mama mahad duḥkhaṃ kṛtam || yoniṣu vartamānena naṣṭasaṃjñena cetasā | na mamātrānayā kāryam ahaṃkārakṛtātmayā ||
Васиṣṭха сказал: «Прежде, поскольку я держался за это с присваивающей привязанностью, я был вынужден скитаться через многие виды рождений. Хотя ныне я свободен от личной привязанности, та привязанность, рождённая Пракрити, всё же бросала меня в разные лона и приводила к великому страданию. Странствуя через те рождения, мой ум утратил ясное осознавание. Теперь мне более нет дела до этой природы, сотворённой ахамкарой; я не позволю чувству “я” и “моё” вновь властвовать надо мной».
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Possessive attachment (mamatā) and ego-sense (ahaṃkāra) bind consciousness to saṃsāra, producing repeated births and loss of clarity. Freedom comes by refusing identification with ego-made nature and cultivating detachment and self-knowledge.
Vasiṣṭha reflects on his own past bondage: due to earlier possessiveness he wandered through many births and his awareness became obscured. He now declares renunciation of ego-driven identification with Prakṛti, marking a turn toward liberation.