Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
विष्णु क्रान्ते बले शक्रं कोष्ठे सक्ते तथानलम् । अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिता:
viṣṇu-krānte bale śakraṁ koṣṭhe sakte tathānalam | apsu devīṁ samāsaktām apas-tejasi saṁśritāḥ ||
Бхишма сказал: «В Вишну утверждены движение и опора; в силе утверждён Шакра (Индра). В чреве—в пищеварной полости—укреплён Агни (огонь). Богиня тесно связана с водами, а воды опираются на огненную энергию (теджас, tejas)». Это учение указывает на упорядоченную взаимозависимость в мироздании: каждая сила пребывает в более высокой опоре, напоминая, что мирская мощь и стихийные начала не самодовлеют, но покоятся на более глубоком космическом основании.
भीष्म उवाच
The verse teaches a hierarchy of support among powers and elements: gods and forces function by resting in deeper principles. This encourages humility and dharmic insight—recognizing that personal or worldly power is derivative, sustained by a larger cosmic order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on higher knowledge and right understanding. Here he presents a cosmological mapping—linking deities and elements—to show how creation is structured through mutual dependence and ultimate grounding.