Shloka 38
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
हत्वा सत्त्वानि खादन्ति तान् कथं न विगर्हसे । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुज्जते,जो लोग बैलोंको बधिया करके बाँधते-नाथते, उनसे भारी बोझ ढुलाते और उनका दमन करके उन्हें कामपर निकालते हैं, जो कितने ही जीवोंको मारकर खा जाते हैं, मनुष्य होकर मनुष्योंको दास बनाकर और उनके परिश्रमका फल आप भोगते हैं, उनकी तुम निन्दा क्यों नहीं करते हो?
hatvā sattvāni khādanti tān kathaṁ na vigarhase | mānuṣā mānuṣān eva dāsabhāvena bhuñjate ||
Туладхара обличает избирательное нравственное негодование: люди убивают живых существ и едят их — почему ты не осуждаешь? И люди обращают людей в рабов, потребляя плоды их труда. Если такое насилие и эксплуатация терпимы, то на каком основании выделяют одну практику для порицания? Этот стих наносит этический удар по лицемерию и призывает к последовательным меркам дхармы по отношению ко всем существам.
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
The verse teaches ethical consistency: if one condemns harm in one form, one must also condemn other widespread harms—killing creatures for food and exploiting humans as slaves. Dharma requires non-violence and fairness applied without hypocrisy.
Tulādhāra is responding in a moral debate, rebuking selective condemnation. He points to common social practices—slaughtering animals and enslaving humans—to question the listener’s standards and to redirect the discussion toward broader, principled dharma.