Shloka 5
Jājali–Tulādhāra-saṃvāda: Yajña, Vṛtti, and Ātma-tīrtha (जाजलि-तुलाधार-संवादः)
इमे मृता नृपतय: प्रायशो भीमविक्रमा: । तत्र मे संशयो जात: कुतः संज्ञा मृता इति,ये जो नरेश मृत्युको प्राप्त हो गये हैं, इनमें बहुत-से भयानक पराक्रमसे सम्पन्न हैं। यहाँ मेरे मनमें यह संदेह होता है कि इन्हें मृत नाम कैसे दिया गया? किसकी मृत्यु होती है? किससे मृत्यु होती है? और किस कारणसे मृत्यु यहाँ समस्त प्राणियोंका अपहरण करती है? देवतुल्य पितामह! मुझे यह सब बतानेकी कृपा करें
yudhiṣṭhira uvāca | ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ | tatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti | kasya mṛtyur bhavati? kasmān mṛtyur bhavati? kasmāt kāraṇān mṛtyur iha sarvaprāṇinām apaharaṇaṃ karoti? devatulyā pitāmaha! etat sarvaṃ me vaktum arhasi ||
Юдхиштхира сказал: «Эти цари умерли — большинство из них обладало грозной доблестью. И всё же во мне рождается сомнение: почему их называют “мёртвыми”? Чья это “смерть”? Откуда возникает смерть и по какой причине она здесь уносит жизнь всех существ? О дед, равный богам, поведай мне обо всём этом.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic-philosophical inquiry into mortality: even the mighty fall, so one must understand what ‘death’ truly signifies—its locus (whose), its source (from what), and its universal power over embodied beings. It prepares the ground for Bhīṣma’s instruction on the nature of life, impermanence, and right understanding after catastrophic war.
In the aftermath of the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira, troubled by the death of many powerful kings, turns to the godlike grandsire Bhīṣma for clarification. He asks why they are called ‘dead’ and seeks an explanation of death’s nature and cause, initiating a reflective teaching sequence in the Śānti Parva.