Shloka 16
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सर्वेषामेव भूतानां तमस्यपगते यथा । प्रकाशं भवते सर्व तथेदमुपधार्यताम्,जैसे अन्धकार दूर हो जानेपर सभी प्राणियोंके सामने प्रकाश छा जाता है, उसी प्रकार यह निश्चितरूपसे समझ लो कि अज्ञानका नाश होनेपर ही ज्ञानस्वरूप आत्माका साक्षात्कार होता है
sarveṣām eva bhūtānāṁ tamasy apagate yathā | prakāśaṁ bhavate sarvaṁ tathā idam upadhāryatām ||
Вьяса сказал: «Как только тьма рассеивается, свет разливается перед всеми живыми существами; так и вы уразумейте несомненно: лишь когда уничтожено неведение, непосредственно постигается Атман, чья природа — само знание».
व्यास उवाच
Educational Q&A
Knowledge of the Self is not produced as something new; it becomes evident when ignorance (tamas) is removed—like light appearing when darkness is dispelled.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa instructs the listener using a simple analogy (darkness and light) to clarify the relation between ignorance, knowledge, and direct realization of the Self.