Shloka 6
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
नियतो नियताहार: षष्ठ भुक्तो5प्रमत्तवान् | तदग्निहोत्रं ता गावो यज्ञाज़नि च सर्वश:,वानप्रस्थी पुरुष नियमके साथ रहे, नियमानुकूल भोजन करे। दिनके छठे भाग अर्थात् तीसरे पहरमें एक बार अन्न ग्रहण करे और प्रमादसे बचा रहे। गृहस्थाश्रमकी ही भाँति अन्निहोत्र, वैसी ही गो-सेवा तथा उसी प्रकार यज्ञके सम्पूर्ण अंगोंका सम्पादन करना वानप्रस्थका धर्म है
niyato niyatāhāraḥ ṣaṣṭha-bhukto ’pramattavān | tad agnihotraṃ tā gāvo yajñāṅgāni ca sarvaśaḥ |
Вьяса сказал: «Пусть ванапрастха будет сдержан и питается лишь тем, что дозволено правилом. Пусть он принимает пищу один раз в шестую часть дня (то есть в предписанное время), оставаясь бдительным и не впадая в нерадение. Как в жизни домохозяина, так и для него: совершение агнихотры (agnihotra), забота о коровах и полное исполнение всех частей жертвоприношения—вот дхарма ванапрастхи.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines vānaprastha-dharma as disciplined living: regulated food taken once daily at the prescribed time, constant vigilance against negligence, and continuation of key Vedic duties—agnihotra, care of cows, and full performance of sacrificial components—much as in the gṛhastha (householder) stage.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays down practical observances for the forest-dweller stage of life, emphasizing restraint, attentiveness, and the maintenance of sacred and social responsibilities even after withdrawing from household life.