Shloka 5
काम॑ क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्रं च पजचमम् । क्रोधं शमेन जयति काम॑ संकल्पवर्जनात्,सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम, क्रोध, लोभ, भय और पाँचवाँ स्वप्र--ये पाँच दोष बताये हैं उनका पूर्णतया उच्छेद करे। इनमेंसे क्रोधको शम (मनोनिग्रह) के द्वारा जीते, कामको संकल्पके त्यागद्वारा पराजित करे तथा धीर पुरुष सत्वगुणका सेवन करनेसे निद्राका उच्छेद कर सकता है
vyāsa uvāca | kāmaṁ krodhaṁ ca lobhaṁ ca bhayaṁ svapnaṁ ca pañcamam | krodhaṁ śamena jayati kāmaṁ saṅkalpa-varjanāt | sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
Вьяса сказал: «Вожделение, гнев, алчность, страх и, пятым, сон — таковы пять пороков, которые называют мудрые. Их следует искоренить полностью. Из них гнев побеждается спокойным самообладанием; вожделение — отказом от потворствующих намерений; и стойкий человек, взращивая саттву (ясность и чистоту), становится способен отсечь сонливость.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a practical ethics of inner conquest: identify five major inner obstacles—desire, anger, greed, fear, and sleep—and uproot them. It prescribes specific remedies: anger is subdued through śama (mental restraint), desire through abandoning desire-driven intentions (saṅkalpa), and sleep through sustained cultivation of sattva (clarity and purity).
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa speaks as a teacher, laying out a concise yogic-ethical regimen. Rather than describing an external event, the passage advances the didactic discourse on self-mastery and the disciplines that support dharma and inner peace.