Shloka 14
भिक्षुलक्षणम्—एकचर्याः, अहिंसा, कैवल्याश्रमः
Marks of the Mendicant: Solitary Wandering, Non-Injury, and the Kaivalya-Discipline
जंगम जीवोंमें भी बहुत पैरवाले और दो पैरवाले--ये दो तरहके प्राणी होते हैं। इनमें बहुत पैरवालोंकी अपेक्षा दो पैरवाले अनेक प्राणी श्रेष्ठ बताये गये हैं ।। द्विपदानि द्वयान्याहु: पार्थिवानीतराणि च । पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्ान्नानि भुज्जते,दो पैरवाले जंगम प्राणी भी दो प्रकारके कहे गये हैं--पार्थिव (मुनष्य) और अपार्थिव (पक्षी)। अपार्थिवोंसे पार्थिव श्रेष्ठ हैं, क्योंकि वे अन्न भोजन करते हैं
jaṅgama-jīveṣu api bahu-pāda-vantaḥ dvi-pāda-vantaś ca—ete dvi-vidhāḥ prāṇinaḥ bhavanti | teṣu bahu-pādebhyaḥ dvi-pādā aneke prāṇinaḥ śreṣṭhā iti kathitāḥ || dvi-padāni dvayāny āhuḥ pārthivāni itarāṇi ca | pārthivāni viśiṣṭāni tāni hy annāni bhuñjate ||
Вьяса объясняет: среди подвижных существ в целом различают два рода — многоногих и двуногих. Из них двуногие нередко считаются выше многоногих. И даже среди двуногих мудрецы выделяют два разряда: «земных» (pārthiva, то есть людей) и «неземных» (itarāṇi, то есть птиц). Земные признаются превосходящими, ибо они живут, питаясь возделанной пищей (anna, зерном), что подразумевает жизнь, устроенную человеческой дисциплиной, общественным долгом и упорядоченным пропитанием, а не одним лишь инстинктом.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents a graded view of living beings: two-footed creatures are generally considered superior to many-footed ones, and among two-footed beings, humans (pārthiva) are ranked above birds because their life is sustained by anna—cultivated food—suggesting a dharma-shaped existence involving restraint, social responsibility, and regulated livelihood.
Vyāsa is instructing by classification: he categorizes mobile creatures and then refines the category of two-footed beings into humans and birds, using the criterion of food and mode of life to indicate why humans are treated as ethically and socially distinctive in the Shānti Parva’s didactic context.