Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization

ज्योतिषो5पि विकुर्वाणाद्‌ भवन्त्यापो रसात्मिका: । अदृभ्यो गन्धवहा भूमि: सर्वेषां सृष्टिरुच्यते,फिर अग्नि-तत्त्वमें विकार आनेपर रसमय जल-तत्त्वकी उत्पत्ति होती है। जलसे गन्धका वहन करनेवाली पृथ्वीका प्रादुर्भाव होता है। इस प्रकार पञ्चमहाभूतोंकी सृष्टि बतायी जाती है

jyotiṣo 'pi vikurvāṇād bhavanty āpo rasātmikāḥ | adṛbhyo gandha-vahā bhūmiḥ sarveṣāṃ sṛṣṭir ucyate ||

Вьяса сказал: Когда светозарный принцип (огонь/теджас) претерпевает превращение, возникают воды, чья природа — вкус (rasa). Из вод рождается земля как носительница запаха (gandha). Так описывается происхождение всего (стихий) в повествовании о творении.

ज्योतिषःfrom fire (the fire-element)
ज्योतिषः:
Apadana
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Ablative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
विकुर्वाणात्from (it) undergoing modification/transforming
विकुर्वाणात्:
Apadana
TypeVerb
Rootवि + कृ (विकुर्वाण)
Formशतृ (present active participle), Masculine/Neuter, Ablative, Singular
भवन्तिarise/come into being
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
आपःwaters (water-element)
आपः:
Karta
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Nominative, Plural
रसात्मिकाःhaving taste as their essence
रसात्मिकाः:
TypeAdjective
Rootरस + आत्मन्
FormFeminine, Nominative, Plural
अद्भ्यःfrom the waters
अद्भ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Ablative, Plural
गन्धवहाcarrying odor
गन्धवहा:
TypeAdjective
Rootगन्ध + वह
Formण्वुल्/अ (agent-noun/adj. from √वह, 'carrier'), Feminine, Nominative, Singular
भूमिःearth (earth-element)
भूमिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Nominative, Singular
सर्वेषाम्of all (of them)
सर्वेषाम्:
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सृष्टिःcreation/origination
सृष्टिः:
Karta
TypeNoun
Rootसृष्टि
FormFeminine, Nominative, Singular
उच्यतेis said/is stated
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Atmanepada (passive sense)

व्यास उवाच

V
Vyāsa
J
jyotis/tejas (fire principle)
Ā
āpaḥ (water)
B
bhūmi (earth)
R
rasa (taste)
G
gandha (smell)

Educational Q&A

The verse teaches a sequential cosmology of the gross elements: from the transformation of tejas (fire/light) arises water characterized by taste, and from water arises earth characterized by smell—illustrating how each element is associated with a distinctive sensory quality.

In Śānti Parva’s instructional discourse, Vyāsa explains the doctrine of creation by describing how the elements emerge in order through transformation, linking each new element to its defining property (taste for water, smell for earth).