Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

ततोअमृतं द्यौ: प्रववर्ष भास्वती पितामहस्यायतने स्वयम्भुव: । अनाहता दुन्दुभयो5थ नेदिरे तथा प्रसन्नाश्ष दिशश्चकाशिरे

tato 'mṛtaṃ dyauḥ pravavarṣa bhāsvatī pitāmahasyāyatane svayambhuvaḥ | anāhatā dundubhayo 'tha nedi­re tathā prasannāś ca diśaś cakāśire ||

Затем сияющее небо пролило нектар в обители Саморождённого Брахмы, Питамахи — Праотца. Барабаны загремели сами собой, не будучи ударены, и все стороны света предстали умиротворёнными, ясными и светозарными.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
अमृतम्nectar, ambrosia
अमृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअमृत
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन
द्यौःthe sky/heaven
द्यौः:
Karta
TypeNoun
Rootद्यौ (दिव्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रववर्षrained forth
प्रववर्ष:
TypeVerb
Rootवृष्
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन
भास्वतीshining, radiant
भास्वती:
Karta
TypeAdjective
Rootभास्वत्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पितामहस्यof the Grandsire (Brahmā)
पितामहस्य:
TypeNoun
Rootपितामह
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
आयतनेin the abode
आयतने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआयतन
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
स्वयम्भुवःof the Self-born (Brahmā)
स्वयम्भुवः:
TypeNoun
Rootस्वयम्भू
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अनाहताःunstruck (not beaten)
अनाहताः:
TypeAdjective
Rootअनाहत (न-आहत)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दुन्दुभयःkettledrums
दुन्दुभयः:
Karta
TypeNoun
Rootदुन्दुभि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अथthen, and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formअव्यय
नेदिरेsounded, resounded
नेदिरे:
TypeVerb
Rootनद्
Formलिट् (आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Formअव्यय
प्रसन्नाःclear, serene
प्रसन्नाः:
TypeAdjective
Rootप्रसन्न
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दिशःthe directions (quarters)
दिशः:
Karta
TypeNoun
Rootदिश्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चकाशिरेshone, appeared bright
चकाशिरे:
TypeVerb
Rootकाश्
Formलिट् (आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
P
Pitāmaha (Brahmā)
S
Svayambhū (Brahmā)
D
Dyauḥ (Heaven/Sky)
D
Dundubhi (divine drums)
D
Diśaḥ (the directions/quarters)

Educational Q&A

When dharma is upheld and the higher order is satisfied, the world reflects it through signs of clarity, peace, and auspiciousness—symbolized here by nectar-rain, unstruck drums, and luminous directions.

Śakra (Indra) describes a miraculous, auspicious event: nectar rains in Brahmā’s abode, divine drums sound without being struck, and the quarters of space become bright and serene—indicating divine favor and a sanctified turning point.