योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
परस्वादानरुचयों विपणव्यवहारिण:,अशुश्रूषुर्गुरो: शिष्य: कश्चिच्छिष्यसखो गुरु: । शिष्य गुरुकी सेवा करना नहीं चाहता। कोई-कोई गुरु भी ऐसा है जो शिष्योंको दोस्त बनाकर रखता है ।।
parāsvādān-arucayo vipaṇya-vyavahāriṇaḥ | aśuśrūṣur guroḥ śiṣyaḥ kaścid śiṣya-sakho guruḥ || pitā caiva janitrī ca śrāntau vṛttotsavāv iva ||
Шакра сказал: «Иные, не имея вкуса к более высоким целям, живут мелкой торговлей и торгом. Бывает ученик, что не желает служить своему учителю; и бывает учитель, который, вместо должной строгости, держит учеников как приятелей. Так же и отец с матерью, изнурённые, выглядят так, словно обязанности и праздники их жизни уже подошли к концу.»
शक्र उवाच
The verse criticizes the erosion of dharmic order in education and society: disciples neglect service and obedience to the teacher, and teachers abandon proper authority by becoming overly familiar. It presents these as symptoms of moral and social decline.
Śakra (Indra) is describing troubling social patterns—people becoming transactional, students refusing to serve their gurus, and gurus treating students as friends rather than guiding them with discipline—then adds an image of exhausted parents, suggesting a broader weakening of household and social stability.