Shloka 20
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
“तुम्हारी राज्यलक्ष्मी नष्ट हो गयी। तुम अपने धन-वैभवसे हाथ धो बैठे। इतनेपर भी जो तुम्हें शोक नहीं होता है, यह दूसरोंके लिये बड़ा कठिन है। तीनों लोकोंका राज्य नष्ट हो जानेपर भी तुम्हारे सिवा दूसरा कौन जीवित रहनेके लिये उत्साह दिखा सकता है? ।।
rājyalakṣmīr naṣṭā te; dhanavaibhavāt tvaṁ hīnaḥ. tathāpi yadi te śoko na bhavati, tad anyeṣāṁ mahad durghaṭam. trailokyarājyasya nāśe ’pi tvadṛte ’nyaḥ kaḥ prāṇadhāraṇāyotsāhaṁ darśayet? etac cānyac ca paruṣaṁ bruvantaṁ paribhūya tam, śrutvā sukham asambhrānto balir vairocano ’bravīt.
Бхишма сказал: «Царская удача твоя погибла; ты лишён богатства и блеска. И всё же ты не скорбишь — другим это чрезвычайно трудно. Даже если бы владычество над тремя мирами было утрачено, кто, кроме тебя, смог бы ещё явить желание жить?» Услышав эти и другие суровые слова и пренебрегая говорившим, Бали Вайрочана ответил спокойно, без смятения.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadiness of mind amid catastrophic loss: true inner strength is shown when one remains unshaken even after the collapse of power and prosperity. It also implies an ethical ideal of endurance (dhṛti) and composure, contrasting external ruin with internal resolve.
Bhishma recounts an episode about Bali Vairocana. Someone addresses Bali with harsh, humiliating words about the loss of his kingdom and wealth, marveling that he does not grieve. Bali hears the abuse and responds calmly, showing unperturbed composure.