Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
भीष्म उवाच दोषैर्मूलादवच्चिन्नैरविंशुद्धात्मा विमुच्यते । विनाशयति सम्भूतमयस्मयमयो यथा । तथा कृतात्मा सहजैदररषि्नश्यति तामसै:
bhīṣma uvāca doṣair mūlād avacchinnair aviśuddhātmā vimucyate | vināśayati sambhūtam ayasmayam ayo yathā | tathā kṛtātmā sahajair doṣair naśyati tāmasaiḥ ||
Бхишма сказал: О царь, когда пороки отсечены вместе с их корнем, внутреннее «я» — прежде нечистое — очищается и освобождается от мирских уз. Как железное орудие, само сделанное из железа, может разрубить железную цепь и при этом само истирается и изнашивается, так и обузданный и очищенный разум уничтожает врождённые изъяны, рожденные тамасом; совершив это уничтожение, он сам умолкает и пребывает в покое.
भीष्म उवाच
Freedom comes when defects are removed along with their root-cause (ignorance/delusion). A purified, disciplined intellect can eliminate innate tamasic tendencies; once its task is done, even that corrective instrument becomes still, indicating the settling of mental activity after purification.
In the Śānti Parva instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma explains a method of inner purification: destroy faults at their source. He illustrates it with a simile—iron cutting iron—showing how a tool used to remove bondage may itself be worn away, paralleling how the refined intellect quiets after removing tamasic defects.