मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
एतत् सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् । निवृत्तं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्
etad sarvam aśeṣeṇa yathoktaṁ parivartayet | nivṛttaṁ mārgam āsādya vyaktāvyaktam anāśrayam || duṣprajñena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ | praśastaṁ jāpakatvaṁ ca doṣāśrayate tad-ātmakaḥ ||
Бхишма сказал: «Исполнив без корыстного побуждения все ранее названные дисциплины, следует полностью преобразить их: отвернуться от пути внешней деятельности и вступить на путь отрешения (нивритти). Укрывшись в этом отрешенном пути—о котором сказано, что он связан с проявленным (вьякта), непроявленным (авьякта) и безопорным (анашрая)—надлежит сделать ум непоколебимым. И все же, когда разумение порочно, провозглашаются многие адские уделы; и даже само по себе похвальное состояние повторяющего мантру омрачается, ибо практикующий тогда формируется этими самыми изъянами.»
भीष्म उवाच
Spiritual disciplines must be redirected from outward, desire-driven activity (pravṛtti) to inward renunciation (nivṛtti). Even good practices like japa can become harmful if guided by defective understanding; right insight and purity of intention are essential.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs Yudhishthira on the renunciant path and warns that misguided intellect can corrupt even commendable religious practice, leading to downfall rather than liberation.