Shloka 5
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
इत्येतै: पञ्चभि र्भूतैर्युक्ते स्थावरजजड्भमम् । श्रोत्रं ग्राणं रस: स्पर्शो दृशटिश्रेन्द्रियसंज्ञिता:,इस प्रकार सारा स्थावर-जंगम जगत् इन पाँच भूतोंसे युक्त है। इन्हींके सूक्ष्म अंश श्रोत्र (कान), प्राण (नासिका), रसना, त्वचा और नेत्र--इन पाँच इन्द्रियोंके नामसे प्रसिद्ध हैं
ity etaiḥ pañcabhir bhūtair yukte sthāvarajaṅgamaṁ jagat | śrotraṁ ghrāṇaṁ rasaḥ sparśo dṛṣṭiś cendriya-saṁjñitāḥ ||
Бхарадваджа сказал: «Так весь мир — и неподвижный, и движущийся — составлен из этих пяти великих элементов. Из их тонких долей возникают так называемые пять чувств: слух (ухо), обоняние (нос), вкус (язык), осязание (кожа) и зрение (глаз).»
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
All embodied experience is grounded in the five great elements, and the sense-faculties arise from the subtle aspects of those elements; understanding this supports discernment between the material constituents and the knowing self.
In a didactic passage of the Śānti Parva, Bharadvāja explains a cosmological-psychological framework: the world (moving and unmoving) is made of five elements, and the five senses are derived from their subtle portions.