Shloka 2

Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः

Devanagari script

भीष्म उवाच आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मन: । स्वकर्मकलुषं कृत्वा कृच्छे लोके विधीयते,भीष्मजीने कहा--राजन्‌! काम, क्रोध आदि दोषोंसे युक्त बुद्धिकी प्रेरणासे मन पापकर्ममें प्रवृत्त होता है। इस प्रकार मनुष्य अपने ही कार्योद्वारा पाप करके दुःखमय लोक (नरक) में गिराया जाता है

Transliteration

bhīṣma uvāca ātmanānarthayuktena pāpe niviśate manaḥ | svakarmakaluṣaṃ kṛtvā kṛcchre loke vidhīyate ||

Translation

Бхишма сказал: «О царь, когда “я” соединяется с вредоносным — побуждаемое пороками, такими как вожделение и гнев, — ум вступает в грех. Запятнав себя собственными деяниями, человек тем самым назначается в мир тягот и страдания (в адоподобное состояние)».

Word by Word

भीष्मःBhishma

उवाचsaid

आत्मनाby oneself / by the self

अनर्थयुक्तेनendowed with evil/purposelessness

पापेin sin / in sinful act

निविशतेenters, becomes engaged

मनःmind

स्वकर्मकलुषम्the impurity of one's own actions

कृत्वाhaving done / having made

कृच्छेin distress / in hardship

लोकेin the world (state of existence)

विधीयतेis placed/ordained; is made to be

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

mind (manaḥ)

sin (pāpa)

world of hardship (kṛcchra-loka)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes