Shloka 30
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
संन्यस्य सर्वकर्माणि संन्यस्य विधिवत् तपः । संन्यस्य विविधा विद्या: सर्व संन्यस्य चैव ह,जिसका आचार-विचार शुद्ध और अन्त:करण निर्मल है, जिसकी कामनाएँ शुद्ध हैं तथा जो भोगोंसे पराड्मुख हो चुका है, वह आत्मज्ञानी पुरुष सम्पूर्ण कर्मोका, तपस्याका तथा नाना प्रकारकी विद्याओंका विधिवत् संन्यास (त्याग) करके सर्वत्यागी संन्न्यासी होकर इहलोकमें सम्मानित हो परलोकमें अक्षय स्वर्ग (ब्रह्मधाम) को प्राप्त होता है
saṁnyasya sarvakarmāṇi saṁnyasya vidhivat tapaḥ | saṁnyasya vividhā vidyāḥ sarvaṁ saṁnyasya caiva ha ||
Бхишма сказал: «Отрёкшись от всех деяний, должным образом отрёкшись даже от подвижничества, и отрёкшись от многих отраслей учения,—так отрёкшись от всего,—человек становится отрекшимся от всего. Такой познавший Атман, с очищенными поступками и помыслами, с чистым внутренним орудием, с чистыми желаниями и отвернувшийся от чувственных услад, почитаем в этом мире и в ином достигает нетленного небесного состояния — обители Брахмана».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Complete renunciation is not merely giving up external actions; it culminates in relinquishing attachment to austerity and even pride in learning. When conduct and mind are purified and one is detached from sense-pleasures, Self-knowledge ripens into liberation—described as attaining the imperishable abode of Brahman.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira about the path of the renouncer. This verse summarizes the ideal sannyāsin: one who methodically abandons all forms of doership and possession and thereby gains honor here and the highest posthumous goal.