Shloka 3
'प्रियतम! आपने कभी मेरा अप्रिय किया हो, इसका मुझे स्मरण नहीं है। सारी स्त्रियाँ अनेक पुत्रोंसे युक्त होनेपर भी पतिहीन होनेपर शोकमें डूब जाती हैं ।। शोच्या भवति बन्धूनां पतिहीना तपस्विनी । लालिताहं त्वया नित्यं बहुमानाच्च पूजिता,“पतिहीन तपस्विनी नारी अपने भाई-बन्धुओंके लिये भी शोचनीय बन जाती है। आपने सदा ही मेरा लाड-प्यार किया और बड़े सम्मानके साथ मुझे आदरपूर्वक रक््खा
priyatama! āpane kadācid mama apriyaṃ kṛtaṃ syāt, iti me smaraṇaṃ na asti. sarvāḥ striyaḥ aneka-putra-yuktā api pati-hīnāḥ satyaḥ śoke nimagnā bhavanti. śocyā bhavati bandhūnāṃ pati-hīnā tapasvinī. lālitāhaṃ tvayā nityaṃ bahu-mānāc ca pūjitā.
Бхишма сказал: «Возлюбленная, я не помню, чтобы ты когда-либо сделала что-нибудь мне неприятное. Даже если у женщины много сыновей, но нет мужа, она погружается в скорбь. Аскетичная женщина без мужа становится предметом жалости даже для своих родичей. Ты всегда лелеяла меня и, из глубочайшего почтения, чтила меня и хранила с должным благоговением».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a social-ethical observation: the absence of a husband is portrayed as a profound source of vulnerability and grief for a woman, regardless of having sons, and it stresses the duty of relatives to treat her with honor and care rather than letting her become ‘pitiable’ in the family sphere.
Bhishma addresses a ‘beloved’ person, affirming that he remembers no offense from them, and then frames the emotional and social condition of a husbandless woman—pitiable even among kin—before acknowledging that the addressee has consistently cherished and honored him.