Shloka 14
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
Devanagari script
प्रजानामतिवृद्धानां युगान्ते समुपस्थिते । त्रेताविमोक्षसमये द्वापरप्रतिपादने,त्रेतायुग प्रायः बीत गया था, द्वापरका आरम्भ हो रहा था, प्रजाएँ बहुत बढ़ गयी थीं, जिनके लिये वर्षा बंद हो जानेसे प्रलयकाल-सा उपस्थित हो गया
Transliteration
prajānām ativṛddhānāṁ yugānte samupasthite | tretā-vimokṣa-samaye dvāpara-pratipādane ||
Translation
Бхишма сказал: Когда приблизился конец юги и народы чрезмерно умножились — в пору, когда Трета уходила, а Двапара вступала, — возникли обстоятельства, словно наступало мировое разложение.
Word by Word
प्रजानाम्of the subjects/creatures
प्रजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
अतिवृद्धानाम्greatly increased
अतिवृद्धानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअतिवृद्ध
FormFeminine, Genitive, Plural
युगान्तेat the end of an age
युगान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुगान्त
FormMasculine, Locative, Singular
समुपस्थितेwhen (it) had arrived/was present
समुपस्थिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसम्-उप-स्था
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Locative, Singular
त्रेता-विमोक्ष-समयेat the time of release from the Tretā (i.e., at Tretā’s ending)
त्रेता-विमोक्ष-समये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमय
FormMasculine, Locative, Singular
द्वापर-प्रतिपादनेat the establishment/commencement of Dvāpara
द्वापर-प्रतिपादने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रतिपादन
FormNeuter, Locative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaT
Tretā-yugaD
Dvāpara-yugaP
prajāḥ (the people/subjects)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes