Shloka 9
मैं देखता हूँ, संघबद्ध राज्योंके विनाशका मूल कारण है आपसकी फूट। मेरा विश्वास है कि बहुत-से मनुष्योंके जो समुदाय हैं, उनके लिये किसी गुप्त मन्त्रणा या विचारको छिपाये रखना बहुत ही कठिन है ।। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं नेखिलेन परंतप । यथा च ते न भिद्येरंस्तच्च मे वद पार्थिव,“परंतप राजन! इन सारी बातोंको मैं पूर्णरूपसे सुनना चाहता हूँ। किस प्रकार वे संघ या गण आपसमें फूटते नहीं हैं, यह मुझे बताइये
yudhiṣṭhira uvāca | paśyāmi saṅghabaddha-rājyānāṃ vināśasya mūla-kāraṇaṃ paraspara-bhedam | mama viśvāso 'sti—bahu-manuṣya-samūheṣu gupta-mantraṇāṃ vā vicāraṃ vā gopayituṃ su-duṣkaram iti || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ na-akhilena parantapa | yathā ca te na bhidyeraṃs tac ca me vada pārthiva ||
Юдхиштхира сказал: «Я вижу, что коренная причина гибели союзных государств — взаимная рознь. Я убеждён: в больших общинах, где множество людей, чрезвычайно трудно скрыть какой бы то ни было тайный совет или замысел. О покоритель врагов, я желаю услышать всё это полностью: скажи мне, о царь, какими средствами такие союзы или республики гаṇ не распадаются изнутри.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that the chief danger to confederated polities is internal division, and that secrecy in collective governance is hard; therefore stability depends on practices that prevent factional splits and manage counsel wisely.
In the Śānti Parva’s discussion of governance, Yudhiṣṭhira questions a kingly authority about why leagues (saṅghas/gaṇas) collapse through discord and asks for a complete explanation of how such unions can remain unbroken.