Shloka 59
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
Devanagari script
आख्यातवानहं तेभ्यस्तदा कुशलिनं नृपम् । तच्चैव सर्वमाचक्ष॑ यन्मां दुर्योधनो5ब्रवीत्
Transliteration
ākhyātavān ahaṃ tebhyaḥ tadā kuśalinaṃ nṛpam | tac caiva sarvam ācakṣaṃ yan māṃ duryodhano 'bravīt |
Translation
Тогда я сообщил им, что царь цел и невредим. И я передал им полностью всё, что Дурьодхана сказал мне.
Word by Word
आख्यातवान्having told / I told
आख्यातवान्:
Karta
TypeVerb
Rootआ-ख्या (धातु) / आख्यातवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूत (परिपूर्ण/परफेक्ट-भाव, क्तवत्), उत्तम, एकवचन, पुंलिङ्ग (कर्ता-अनुरूप)
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formपुंलिङ्ग (सर्वनाम), प्रथमा, एकवचन
तेभ्यःto them
तेभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग (सर्वनाम), चतुर्थी, बहुवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
कुशलिनम्safe, well
कुशलिनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकुशलिन्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नृपम्the king
नृपम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृप
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आचक्षtell / relate
आचक्ष:
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
यत्what / that which
यत्:
Karma
TypeNoun
Rootयद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
माम्to me / me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formपुंलिङ्ग (सर्वनाम), द्वितीया, एकवचन
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said / spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
DuryodhanaT
the king (nṛpa)Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
The verse highlights the ethical duty of a messenger or witness to convey information faithfully—reporting both the king’s welfare and the exact words spoken, without distortion.
Sañjaya narrates that he informed a group (tebhyaḥ) that the king was unharmed and then relayed, in full, the message Duryodhana had communicated to him.