Shloka 5
शल्यपर्व — चतुर्विंशोऽध्यायः | Śalya Parva, Chapter 24: Disruption of Kaurava Formations and the Elephant Encirclement
यत्र ते सतनुत्राणा रथास्तिष्ठन्ति दंशिता: । भरतश्रेष्ठ शकुनिकी वह बात सुनकर जन क्षत्रियोंने उसे यह उत्तर दिया--'प्रभो! महाबली कुरुराज रणक्षेत्रके मध्यभागमें वहाँ खड़े हैं, जहाँ यह पूर्ण चन्द्रमाके समान कान्तिमान् विशाल छत्र तना हुआ है तथा जहाँ वे शरीर-रक्षक आवरणों एवं कवचोंसे सुसज्जित रथ खड़े हैं ।। यत्रैष तुमुलः शब्द: पर्जन्यनिनदोपम:
sañjaya uvāca |
yatra te satanutrāṇā rathās tiṣṭhanti daṃśitāḥ |
bharataśreṣṭha śakunīkī vah bāta sunakara jana kṣatriyone use yaha uttara diyā—'prabho! mahābalī kururāja raṇakṣetrake madhyabhāgameṃ vahāṃ khaṛe haiṃ, jahāṃ yaha pūrṇa candramāke samāna kāntimān viśāla chatra tanā huā hai tathā jahāṃ ve śarīra-rakṣaka āvaraṇoṃ evaṃ kavacoṃse susajjita ratha khaṛe haiṃ || yatraiṣa tumulaḥ śabdaḥ parjanya-ninadopamaḥ
Санджая сказал: «О лучший из Бхаратов, там — где стоят твои колесницы, хорошо защищённые и полностью вооружённые, — кшатрии, услышав слова Шакуни, ответили: “Господин, могучий царь куру стоит в середине поля брани, под этим огромным сияющим царским зонтом, светлым, как полная луна; и там же стоят колесницы, снабжённые защитными покровами и доспехами. Там слышен бурный гул, подобный грому дождевых туч.”»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the Kshatriya ethos of preparedness and the symbolism of sovereignty: the king stands at the battlefield’s center under the royal parasol, while the armed chariots and thunder-like uproar convey disciplined martial order and the weight of royal responsibility in war.
Sanjaya reports that, after hearing Shakuni’s words, the Kshatriyas indicate where the Kuru king is positioned—at the center of the battlefield—marked by a moon-bright royal parasol and surrounded by well-armored chariots, amid a roaring din like thunder.